قسمت دوم
ب) «بشر» مورد بحث‏ به چه معنا است؟ شاید این سوال بی مورد تصور شود؛ زیرا تقریبا اتفاقی است که مقصود از بشر، همان انسانی است که همه می‏شناسیم. از این رو، «حقوق بشر نه به معنای حقوقی است که افراد بشر دارند، بلکه به معنای آن حقوقی است که انسان‏ها به دلیل این‏که انسان هستند از آن برخور دار اند؛ یعنی برای برخورداری از آن حقوق، صرف انسان بودن کافی است، فارغ از شرایط مختلف اجتماعی و نیز سطح استحقاق آنها».
(13) اما تعیین آن به وسیله ی افراد یا دولت‏ها، ارتباط وثیقی با نگرش‏ها و رویکردهای آنان از بشر دارد.(14) این جاست که این سوال منطقی مطرح می‏شود که مقصود از «بشر» در این اعلامیه چیست؟ «آیا این همان انسانی است که پیامبران آن را برای ما توصیف نموده و گفته‏اند انسان موجودی است دارای شرف و حیثیت و کرامت ذاتی که با حکمت‏بالغه خداوندی به وجود آمده و رهسپار یک هدف اعلایی است که با مسابقه در خیر و کمال به آن هدف خواهد رسید؛ مگر این که خود انسان، این ارزش را از خود منتفی سازد و هر کس به این انسان اهانت کند و حقوق او را نادیده بگیرد، با مشیت‏خداوندی در مقام مبارزه برآمده است. یا این همان انسانی است که امثال توماس هابز و ماکیاولی او را برای ما تعریف نموده‏اند که «انسان، گرگ انسان است‏» و هیچ حقیقت ارزشی در وجود انسانی واقعیت ندارد؟».(15) «حقوق جهانی بشر از دیدگاه غرب، موضوع فضیلت و کرامت ارزشی را برای انسان‏ها نادیده گرفته است؛ در هیچ یک از مواد این حقوق، امتیازی برای انسان‏های با فضیلت و با تقوا و با کرامت مطرح نشده است‏»(16)؛ بلکه بر اساس تلاش‏هایی که در کنفرانس‏ها و مجامع بین‏المللی به عمل آورده، با یک نگرش سکولاریستی، انسان را از حوزه ی ارزش‏ها جدا کرده است و واضح است‏که‏اسلام‏به‏طور کلی با سکولاریسم، هم در تفسیر انسان و هم درتفسیرعالم‏هستی‏و هم ‏در تفسیر حقیقت ‏حیات، ناسازگاراست.(17)
بر اساس تفکر سکولاریستی، انواع فساد و فحشا تجویز و ارزش‏های دینی حذف می‏شود. بدین‏سان سکولاریست با تنزل مقام شامخ انسانیت، بیشترین اهتمام را به آزادی به معنای اباحه‏گری و رهایی از قیود اخلاقی و مذهبی می‏دهد و آزادی‏های مدنظر آن بیشتر در آزادی تن و شهوت خلاصه می‏شود.(18) به عبارت دیگر، حقوق بشر غربی به کرامت ذاتی بشر بسنده نموده، از حیثیت‏بالاتر، یعنی کرامت ارزشی، تغافل نموده است. در حالی‏که اساسی‏ترین حقوق انسان آن است که «بشر» را در حوزه ارزش‏ها تفسیر کنیم.(19) از دیدگاه اسلام، این امتیاز (کرامت ارزشی) برای نیل انسان به موقعیت‏های شایسته ی زندگی اجتماعی، ضروری است.(20) بنابراین منشای بسیاری از تفاوت‏ها در ماهیت و مصادیق حقوق بشر از دیدگاه اسلام و غرب، اختلاف جهان‏بینی و تفاوت در انسان‏شناسی می‏باشد.
گر چه مقصود ما هرگز این نیست که «انسان‏» به صرف انسان بودن و فارغ از هر حیثیت دینی، نژادی، جنسیتی و...، حقوقی ندارد؛ زیرا همان‏طور که استاد مطهری فرمودند: «از دیدگاه اسلام، حتا برای بدترین مجرمین نیز حقوقی در نظر گرفته شده، و کسی نمی‏تواند آن حقوق را نادیده بگیرد. در منطق اسلام اگر کسی هزاران نفر را کشته باشد و مجازات صدبار اعدام هم برای او کم باشد، باز هم حقوقی دارد که آنها باید رعایت‏شوند».(21) اما سخن در کلیت این حقوق است . به همین جهت‏ حتا پیشنهادهای بسیاری از دولت‏های شرکت‏کننده در کنفرانس سانفرانسیسکو (برای تدوین منشور ملل متحد) که به منظور روشن شدن ماهیت‏حقوق بشر و نحوه ی حمایت از آن صورت گرفت، هیچ یک به تصویب نرسید (22) و در نتیجه همان‏طور که «هنری استینر» و «فیلیپ آلستون‏» می‏گویند: علی‏رغم پذیرش گسترده ی اصول حقوق بشر در تدابیر و طرح‏های ملی و بین‏المللی، توافق کاملی درباره ی ماهیت چنین حقوقی و گستره ی اساسی آن (یعنی تعریف حقوق بشر) و مبنای اعتبار آن، وجود ندارد.(23) حاصل آن‏که همان‏طور که علامه محمدتقی جعفری می‏فرماید: «نظام حقوقی اسلام و غربی در کلیت اصول اساسی حقوق بشر (یعنی حق حیات شایسته، حق آزادی، حق امنیت، ممنوعیت‏شکنجه، ممنوعیت مجازات و هرگونه رفتار ظالمانه و ممنوعیت رفتار بر خلاف شوون انسانیت) مشترک هستند».(24) اما به دلایلی که برشمردیم، در مبانی و برخی از مصادیق و بیشتر از آن در گستره و دامنه ی این حقوق، تفاوت‏های چشمگیری وجود دارد» (25)...
ادامه دارد