اختلاف در مبانی حقوق بشر و ریشه‏های آن
همان‏گونه که جروم شستاک‏ خاطر نشان می‏سازد، هرگونه نگرشی نسبت‏به بحث و بررسی نظریات فلسفی حقوق بشر، بدون پرداختن به مبانی و افکاری که ساختار حقوق بشر را شکل داده‏اند، مبهم و مشوه خواهد بود. (26) این حقوق از چه منبعی سرچشمه گرفته‏اند، و منشای اعتبار آنها چیست؟

هر رویکردی در این مساله، بر کل رویکرد ما نسبت‏به حقوق بشر تاثیر خواهد داشت؛ این‏که آیا مبنای مذهبی دارد یا ناشی از مکتب حقوق طبیعی یا پوزیتویسم و مانند آن می‏باشد؟ واژه ی «حقوق بشر» با این عنوان، در مذاهب سنتی یافت نمی‏شود؛ با وجود این، علم کلام (الهیات)، بیان گر مبانی نظری آن بوده، اصول کلی و آموزه‏های حقوق بشر در منابع دینی موجود و منابع آن حقوق، عالی‏ترین موجود (خداوند) است؛ (27) پس تعیین مبنای اعتبار این حقوق، بسیار حایز اهمیت است. در ذیل به اختصار به چند نکته در خصوص زیرساخت‏های حقوق بشر اشاره می‏کنیم: «حقوق بشر» مورد نظر اعلامیه جهانی، گرچه به لحاظ نظری به عنوان «مجموعه حقوق متعلق به افراد بشر» تعریف می‏شود و از این رو باید جهان شمول باشد و از ارزش‏های جهانی برخوردار باشد، (28) ولی در واقع جهان بینی خاصی را ترسیم می‏کند و آن عبارت است از فرهنگ مدرن، لیبرال دموکراسی و سکولار غرب و تلاش برای فهم این حقوق بر اساس فرهنگی متمایز از فرهنگ غربی، در اصل تحریف مفهوم مناسب آنهاست؛ همان گونه که «جک دانلی‏» با صراحت می‏گوید: «برداشت‏های به اصطلاح غیر غربی از حقوق بشر، در واقع، اصلا برداشت از حقوق بشر نیست‏»(29). بر خلاف برخی نویسندگان کم تعمق، منظور ما این نیست که چون اندیشه ی حقوق بشر غربی است، پس تنها در خاستگاه خود مشروعیت دارد؛ (30) بلکه اولا اندیشه ی حقوق بشر اصالتا ریشه در تعالیم پیامبران الهی و ادیان توحیدی دارد (31) و ثانیا حقوق بشر مورد نظر در این اعلامیه، مبتنی بر جهان بینی غربی است و به اعتراف خود دانشمندان غربی از جمله «آر.جی.وینسنت‏» آن چه قوانین بین‏المللی حقوق بشر نامیده می‏شود، که ظاهرا عنوانی خنثا است، در واقع وسیله‏ای برای گسترش و تعمیق مشروعیت‏برداشت‏های غرب از جامعه خوب است‏».(32)
بر سه واژه محوری در این عبارت تامل کنید:
1 . «گسترش‏» نه صرفا ارایه؛ زیرا ایده‏های مربوط به ارزش‏های غربی، اکنون بیشتر توسط نخبگان و روشن‏فکران تحصیل‏کرده در غرب و پیشتر به وسیله ی عواملی مانند مدیران و حاکمان دوره استعمار و نظام‏های آموزشی آنها در سراسر جهان ارایه شده است.
2 . «تعمیق‏»، یعنی برداشت موجود از ارزش‏های غرب در جهان اسلام، مانند نقاط دیگر، به قدر کافی عمیق و ریشه دار نیست که بتوان فرهنگ‏های موجود را در آن جا کاشت.
3 . «مشروعیت‏» یعنی به نحوی باید سلطه ی غرب را پذیرفت که در حد امکان با نوعی نگرش منطبق باشد و مانند سابق نباید تحمیل یا تهاجم فرهنگی محسوب شود؛ به طوری که به عنوان ظهور مجدد امپریالیسم فرهنگی با خطر مخالفت مواجه گردد.
بر اساس همین رویکرد است که بسیاری از دگراندیشان وطنی هم صدا با نویسندگان و گویندگان و صاحب نظران غربی اعلام می‏کنند که حقوق بشر مجموعه‏ای از ارزش‏های صرفا سکولار است و خداوند این حقوق را به مردم ارزانی نکرده است و در هیچ یک از نهادهای دینی، ریشه ندارد؛ بلکه نسبت‏به ارزش‏های اسلامی برتری دارد و هر جا که ارزش‏های اسلامی با حقوق بشر تعارض یابد، حقوق بشر باید مقدم شود و مهم‏تر این که می‏گویند: لازم است آموزه‏های اسلامی را از طریق سکولار نمودن آنها یا با ارایه تفسیر هرمنوتیک از قرآن، طوری تغییر دهیم که با ارزش‏های بین‏المللی حقوق بشر منطبق شود؛ زیرا آنان شریعت را کهنه و اهتمام به آن را ارتجاع و برخاسته از سنت گرایی می‏دانند...
ادامه دارد