قسمت چهارم  و پایانی
نظریه حقوق بشر غربی هرگز با مبانی اندیشه اسلامی سازگاری ندارد. حقوق بشر غربی با اتکا به «راسیونالیسم‏» بر این باور است که هیچ مرجعی به جز عقل بشر برای داوری در باب ادعاهای اخلاقی وجود ندارد. با اتکا به «اومانیسم‏» تاکید می‏کند که این حقوق با شخص انسان آغاز می‏شود و با او به پایان می‏رسد.

از این رو، منشای اعتبار و مفهوم این حقوق، صرفا انسانی است و نمی‏توان آنها را به فراتر از شخص انسان گسترش داد. اصطلاح «حقوق بشر» هم ماهیت و هم منبع این حقوق را نشان می‏دهد؛ یعنی حقوق بشر، حقوقی است که هر فرد به دلیل انسان بودن از آنها برخوردار است، و نه آن که از جانب خداوند به وی عطا شده باشد و اصلا این حقوق ارتباطی با خدا یا وحی یا دین ندارد؛  پس هرگونه تلاش برای ارتباط حقوق بشر (در اندیشه و مفهوم غربی) به ارزش های مبتنی بر وحی الهی مانند ارزش‏های اسلامی، بیهوده است؛ زیرا ارزش‏های دینی هرچند برای انسان حقوقی را در نظر گرفته‏اند، اما به لحاظ تعالی در بینش و نگرش دینی به انسان و رعایت‏حقوقی که به حیات طیبه و شایسته انسانی و فرانباتی و فراحیوانی بشر ارتباط می‏یابد، عالی‏ترین حقوق را منظور داشته است؛ اما خدا باور است و نقطه ی آغاز و پایان آنها خداست و نه انسان.
نتیجه ی این اختلاف در جهان بینی، در مرحله تیوری‏پردازی محدود نمی‏ماند؛ بلکه بیشترین تاثیر را در حوزه ی عمل و رفتار اجتماعی برجای می‏گذارد. بر اساس تفکر اومانیستی، انسان، خالق اخلاق خویشتن تلقی می‏شود، و آن چه در این نگرش اصالت دارد، خواسته‏ها و امیال و لذت های انسان است و اگر دینی هم معتبر باشد، باید در جهت تامین هوا و هوس‏های افراد و هماهنگ با خواست‏های انسان باشد. از این رو، در این اندیشه الحادی، انسان جایگزین خدا شده، محور همه ارزش‏ها قلمداد می‏شود  و حقوق و قانون چیزی است که انسان‏ها بر اساس خواسته و میل خود وضع می‏کنند . این‏جاست که اومانیسم به لیبرالیسم منتهی می‏شود؛  زیرا به گفته ی «داستایفسکی‏» نویسنده ی شهیر روسی: «اگر خدایی نباشد، همه چیز مجاز است‏».  بر مبنای لیبرالیسم، اصل اساسی و بنیادین در حقوق، آزادی مطلق انسان هاست؛ اما از آن جایی که اگر هر فردی بتواند آن چه را که خود می‏پسندد، انجام دهد و در این جهت آزاد باشد، هرج و مرج پدید آمده، موجب سلب آزادی از دیگران و اختلال در نظام اجتماعی می‏شود و به ناچار و از روی ضرورت و صرفا به منظور حفظ آزادی سایرین، باید حدودی برای آزادی هر یک از افراد قایل شده، آزادی هرکس منوط و محدود به عدم اخلال به آزادی دیگران شود. بنابراین، تنها عامل محدودکننده آزادی، همان گونه که جان استوارت میل خاطر نشان می‏سازد «اصل ضرر» است.

پی‏نوشت:

 

1 . انعام، آیهه 165 .
2 . حج، آیه 65 .
3 . بقره، آیه 29 .
4 . مؤمنون، آیه 14 .
5 . طه، آیه 40و41 .
6. Charter of the United Nations؛ Art 55/3.
7. Ibid؛ Art 56.
8. Burns H. Weston, Human Rights, Encyclopedia Britannica, (15th ed. 2002)
9. Jerome J. Shestack. «The Jurisprudence of Rights» in: Theodor Merom (ed)؛ Human Rights in International law؛pp. 73-74.
10. Ibid.
11. Rebecca M.M. Wallace؛ International law؛p.277.
12. Julia Chin؛ Human Rights؛ A Valid Chinese Concept؛p.99.
13. Jerome J. shestack؛ Op. Cit, p.74.
14. Ibid؛p.p74-75.
15 . محمدتقی جعفری تبریزی، تحقیقی در دو نظام حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب و تطبیق آن دو با یکدیگر، ص 53 .
16 . همان، ص 55 .
17 . عدنان علی‏رضا النحوی، المسلمون بین العلمانیة و حقوق الانسان الوضعیه، ص 59 - 60 .
18 . ر . ک: سیدابراهیم حسینی، «مبانی نظری حقوقی فمینیسم‏» ، کتاب نقد، شماره 17 .
19و20 . محمدتقی‏جعفری‏تبریزی، پیشین، ص 53 و 55 و 285 - 278 .
21 . مرتضی مطهری، پیرامون انقلاب اسلامی، ص 46 - 47 .
22 . هدایت الله فلسفی، تدوین و اعتلای حقوق بشر، مجله تحقیقاتی حقوقی، شماره 17 - 16، ص 98 - 99 .
23. Henry J. Steinerand. Philip Alston؛ International Human Rights in context politics, Morals؛ pp.169-170.
24 . محمدتقی جعفری تبریزی، پیشین، ص 266 .
25 . همان، ص 264 - 502 .
26. Jerome J. Shestack؛ Op. Cti؛pp. 73-74.
27. Ibid؛pp.75-100
28. John Humphrey,»The International Bill of Rights part I»
29. Jack Donnelly, «Universal Human Rightsin Theory andPractice», p.2.
30 . محمدرضا نیکفر؛ خشونت، حقوق بشر، ص 50 .
31 . محمدتقی جعفری تبریزی؛ حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب، ص 42 - 14 .
32. R.J. Vincent؛ «Human Rights in International Relation»؛ p.51. (What is called the international law of Human Rights, aseemingly neutral title؛ is in fact the machine forwidening anddeeping the legitimacy of western conceptions of the goodsociety.