از دیپلوماسی فعال تا دیپلوماسی منفعل

در این روز‌ها دیده می‌شود که پاکستان ـ یکی از حاشیه‌نشینان روند مذاکره‌ی امریکایی‌ها با طالبان ـ با به‌کار بردن یک دیپلوماسی فعال، در صدد احراز جایگاهش در این مذاکرات است. سفر یوسف‌رضا گیلانی، نخست‌وزیر پاکستان، به‌ قطر نشاندهنده‌ی این واقعیت است که پاکستان، با استفاده از دیپلوماسی کارا، نه‌تنها در صدد به‌دست‌آوردن جایگاه از دست رفته‌اش است، بل می‌خواهد «بیش‌تر از به دست‌آوردن جایگاه» چیزی به‌دست بیاورد.

پاکستان که از یک‌سو به معضله‌ی تامین نفت مورد نیازش با عربستان مواجه است و از سویی دیگر نیز به‌دنبال راه‌یابی به بازارهای آزاد تجارت در حوزه خلیج‌ فارس می‌باشد، در این تلاش است تا قطر را برای هردو هدف اصلی‌اش مورد استفاده قرار دهد؛ یعنی می‌خواهد هم در روند مذاکرات با طالبان شریک باشد و هم تضمینی برای نیازمندی‌های اقتصادی و تجاری‌اش به دست بیاورد.

پاکستان، با در نظر داشت حمایتش از طالبان و نفوذ گسترده‌اش در میان سران این گروه، خواهان این است تا نقش میانجی را در روند مذاکرات میان امریکا و طالبان ـ آن‌هم در میدان قطر ـ بازی کند. همراهی وزیر نفت پاکستان با یوسف‌رضا گیلانی در سفر قطر، به این منظور صورت گرفته است تا بر روند مذاکرات و خرید نفت از قطر سرعت بخشیده شود. پاکستان به این امر نیز واقف است که بهترین فرصت برای استفاده موثر تجاری از قطر ـ هم خرید نفت با شرایط آسان و هم راه‌یابی به بازارهای آزاد تجارتی ـ همین است که این کشور به‌عنوان نقش میانجی وارد میدان مذاکرات صلح افغانستان شود. دیده می‌شود که پاکستان از روند مذاکرات با طالبان، مانند همیشه، می‌کوشد تا شیر بدوشد و نفع بردارد.

از سویی دیگر، دولت افغانستان که یکی دیگر از حاشیه‌نشینان مذاکره با طالبان بود، هنوز نتوانسته است در زمینه مذاکرات امریکایی‌ها با طالبان و حل معضل ایجاد دفتر برای طالبان در قطر، به نتیجه‌ای برسد. گذشته از این، حکومت افغانستان هنوز نتوانسته است به مشکلات و سردرگمی‌های مرتبط به روند صلح در داخل کشور رسیدگی کند. ناتوانی و یا هم بی‌توجهی حکومت افغانستان برای گماشتن رییس شورای صلح، نمونه‌ی بارز بی‌توجهی در این زمینه است. مبدل ساختن شورای صلح به یک شورای فعال و حل معضل رهبری این شورا، می‌تواند در کوچک‌ترین سطح آن، یکی از گام‌های موثر در روند صلح به‌شمار آید. در حالی ‌که اگر مشکل رهبری این شورا حل شود، این امکان وجود دارد که با توجه با صلاحیت‌های بی‌حد و حصر این شورا، جایگاه افغانستان در روند مذاکرات با طالبان، به یک جایگاه کلیدی مبدل شود.

با این‌همه، این هویدا است که پاکستان، با به‌کار بردن یک دیپلوماسی فعال، توانسته است از حاشیه، به محور مذاکرات نزدیک شود و به‌عنوان یکی از طرفین محوری در مذاکرات طالبان و امریکایی‌ها نقش بازی کند و این نقش را نیز مشروط بر به‌دست آوردن سود بیشتر به‌دست بیاورد. اما دولت افغانستان، به‌کارگیری یک دیپلوماسی منفعل، آهسته‌‌آهسته از محور این مذاکرات، در حال حرکت به سوی بیرون است.